4 mei: Verhalen om nooit te vergeten

maandag 4 mei 2020

Verhalen om nooit te vergeten

Beste inwoners van Boekel, Venhorst en Huize Padua,

De heer Henk Westland heeft in december 2014 in het Marechaussee Contact een artikel over marechaussee Van de Valk met de titel ‘Wroeging” geplaatst. In mijn toespraak heb ik dit verhaal ingekort.

In het Brabantse Boekel wordt op 28 maart 1920 Piet van de Valk geboren. Piet groeit daar op in een gezin van 5 kinderen. Hij gaat na zijn lagere schooljaren werken als landbouwer, later als slager. Het Nederlandse leger is al gemobiliseerd wanneer hij in oktober 1939 voor zijn dienstplicht wordt opgeroepen. Over zijn persoonlijke inzet en ervaringen tijdens de meidagen 1940 is niets bekend. Omdat hij werk heeft, mag hij twee weken na de capitulatie met groot verlof. 

In november 1940 tekent Piet een contract voor 6 jaar als marechaussee te voet. Bij de grote politiereorganisatie van maart 1943 krijgt hij ontslag. Hij wordt tegelijkertijd als wachtmeester der Staatspolitie ingedeeld bij de “Marechaussee (Gendarmerie)”, post Best. In het naburige Helmond kampt de gemeentepolitie met een groot personeelstekort. Het korps wordt versterkt met gedetacheerd personeel van marechausseegroepen. Ook Piet van de Valk is daar gedetacheerd en wordt per 1 februari 1944 zelfs aangesteld als wachtmeester Gemeentepolitie Helmond. 

Op het politiebureau aan de Zuid Koninginnewal wordt op dinsdag 21 maart 1944 de heer Coppens wonend te Boekel opgesloten. Deze man werd aangehouden voor het bezit van een radiotoestel zonder vergunning. Hij blijkt overigens een kennis van Piet van de Valk te zijn. In de avond van 25 maart kan deze arrestant uit zijn cel ontsnappen, maar wordt net buiten het bureau weer opgepakt. Spoedig wordt duidelijk dat hij hulp heeft gekregen van Van de Valk. De volgende dag worden Van de Valk en arrestant Coppens door de Sicherheitspolizie naar Eindhoven gebracht. 

Beide mannen worden na ruim een week overgebracht naar Kamp Amersfoort. De heer Coppens heeft na verscheidene maanden zijn straf erop zitten maar dat geldt niet voor Piet van de Valk. Hij moet daar werken voor de Duitse oorlogsproductie te Hilversum. Hoe lang Piet hier gewerkt heeft, weten we niet, maar wel dat dit Radiokommando in september 1944 wordt opgeheven.

Op 27 september gaan ruim duizend gevangenen, waaronder Piet van de Valk, per trein op transport naar Zwolle om te werken aan de zogenaamde IJssellinie, een rij van Duitse verdedigingswerken. De huisvesting is allerberoerdst, een mensonterende situatie. Ook alle weerbare mannen uit de omgeving van Zwolle moeten werken aan deze verdedigingslinie. De geallieerden staan immers op 20 september 1944 al aan de Waal in Nijmegen. Tijdens hun werk voor de verdedigingslinie laten Piet van de Valk en nog 2 maten, Gerard Bouwmans en Joop Huiberts zich door lotgenoten ter plekke ingraven. Zo blijven ze achter wanneer de anderen naar Zwolle vertrekken. Vervolgens  vluchten ze in noordelijke richting.

Op zondagmorgen 8 oktober houdt de Polizei 4 mannen aan, wanneer zij proberen het Meppelerdiep met een bootje over te steken. Zij worden verhoord door SS-er Frank. Zijn chef Stiller draagt hem op deze drie uit het kamp te fusilleren. Piet van de Valk probeert nog met een smoes zijn leven te redden. De executie wordt omstreeks 15.45 uur uitgevoerd. De lichamen worden de volgende dag op de algemene begraafplaats in Zwartsluis begraven. Pas na de bevrijding kan worden vastgesteld wie de slachtoffers nu precies zijn en worden de stoffelijke resten naar de voormalige woonplaatsen gebracht. Piets stoffelijke resten worden in augustus 1945 herbegraven in Boekel en in 1986 overgebracht naar het Ereveld Loenen. 

Welke verklaring en uitleg hoort dan bij de titel “Wroeging” bij dit verhaal?

4 mei lezing door burgemeester Pierre Bos